Een van de grootste uitdagingen van deze tijd is hoe 8 miljard mensen, en in de toekomst wellicht 10 miljard, in balans met de natuur kunnen leven. Inmiddels worden zes van de negen planetaire grenzen overschreden. In Nederland is het voedselsysteem, dat 54 procent van het landoppervlak in beslag neemt, grotendeels verantwoordelijk voor de achteruitgang van de natuur. Dat betekent ook dat natuurinclusieve landbouw en consumptie een grote bijdrage kunnen leveren aan het herstel van de natuur.
Ook op de Noordzee is het menselijk gebruik niet in balans met de natuur. En de aankomende jaren neemt de druk op de Noordzee verder toe, vooral door de groei van opwekking van duurzame energie op zee. Deze energietransitie neemt inmiddels zo’n grote schaal aan dat een optimale inrichting van de Noordzee alleen mogelijk is via internationale samenwerking.
Binnen het werkterrein Natuur & milieu richt het Fonds zich de aankomende jaren op de hoofdthema’s ‘een gezond voedselsysteem’ en ‘een gezonde internationale Noordzee’.
Een gezond voedselsysteem
Ons voedselsysteem piept en kraakt. De natuur van het platteland is niet gezond, gezond voedsel is vaak te duur en ongezond voedsel te goedkoop. Veel boeren ontvangen geen eerlijke prijzen voor hun producten. De toezegging van 24 miljard euro uit het regeerakkoord van het kabinet-Rutte 4 heeft niet kunnen leiden tot een gedeelde visie op een duurzaam en gezond voedselsysteem. En het mislukken van het landbouwakkoord in 2023 bevestigde de patstelling. Het Fonds is op zoek naar openingen om de beweging naar een gezond voedselsysteem te versnellen. Wij komen daarbij uit op de volgende vier routes die we de komende jaren willen ondersteunen:
Het Fonds is op zoek naar openingen om de beweging naar een gezond voedselsysteem te versnellen. Wijkomen daarbij uit op de volgende vier routes die we de komende jaren willen ondersteunen:
1. Een nieuwe impuls op weg naar juiste prijzen en normering
Prijsvorming is een van de krachtigste middelen om gedrag te veranderen. Het Fonds wil een nieuwe impuls geven aan de invoering van ‘juiste’ prijzen. De kosten van ons landbouw- en voedselsysteem worden voor een groot deel geëxternaliseerd naar de omgeving, consumenten en burgers. Zonder aanpassingen aan de fundamenten van de economie van het voedselsysteem, inclusief betere normen, zullen veelbelovende initiatieven falen. Die kunnen namelijk niet concurreren met het huidige systeem dat veel van zijn kosten externaliseert.
2. Minder gif – gezondere boer, omgeving en consument
Het Fonds wil de wetenschappelijke kennis versterken over een mogelijk verband tussen het gebruik van (combinaties van) schadelijke bestrijdingsmiddelen in de landbouw en de menselijke gezondheid. Ook zetten we ons in voor een sterkere link tussen onderzoek en besluitvorming, inclusief de toepassing van het voorzorgsprincipe bij de toelating van bestrijdingsmiddelen.
3. Aandeel biologische landbouw van 4 naar 15 procent
Momenteel beslaat biologische landbouw slechts 4 procent van het totale Nederlandse landbouwareaal. Ook de vraag blijft steken rond de 4 procent. De Nederlandse overheid heeft zich tot doel gesteld dit aandeel te laten stijgen naar 15 procent in 2030. Wij ondersteunen initiatieven die de sprong van 4 naar 15 procent versnellen.
4. Versterking van groen boerenondernemerschap
Het Fonds streeft ernaar een sterke beweging te ondersteunen van ondernemers met een groen hart die werken aan een duurzaam voedselsysteem. Er is veel aandacht voor zogenoemde koplopers en remmers. Echter: een grote groep boeren die zich niet thuis voelt bij een van deze twee categorieën, lijkt onvoldoende vertegenwoordigd. Het Fonds onderzoekt hoe deze groep kan worden gesteund. De gedachte daarbij: vele pragmatische stappen voorwaarts, maken samen een groot verschil.
Een gezonde internationale Noordzee
Het Fonds ziet het versterken van internationale samenwerking op de Noordzee als een belangrijke weg naar een gezonde Noordzee. In Nederland worden de verschillende belangen samengebracht in het Noordzeeoverleg. Internationaal ontbreekt echter een platform waar overheden en sectoren gezamenlijk integraal werken aan een internationaal plan voor de Noordzee. De internationale samenwerking kan aanzienlijk worden verbeterd.
De Noordzee is niet in gezonde staat, terwijl het gebruik ervan blijft toenemen. Een gezonde Noordzee is niet onmogelijk te midden van toenemend gebruik, maar vormt wel een complexe uitdaging. Hiervoor is een goed internationaal plan voor de Noordzee nodig, met sterk beleid gericht op versterking van de natuur. Cruciale elementen voor zo’n plan zijn: goede ruimtelijke ordening, normering, bijbehorende financieringsmechanismen, en besluitvorming op basis van wetenschap.
Bijna alle betrokken partijen kunnen profiteren van een gezonde Noordzee. En andersom kan het achteruitgaan van natuurwaarden een obstakel vormen voor de uitrol van de energietransitie en andere activiteiten op de Noordzee. Het Fonds zal zich richten op initiatieven die de internationale samenwerking op de Noordzee versterken, met speciale aandacht voor versterking van de natuur.